གཅིག ཉམས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་དབྱེ་བ།   

ཉམས་དང་འགྱུར་བ་གཉིས་གཅིག་བརྟེན་གཅིག་འབྲེལ་ཡིན་ཞིང་།    དགའ་བ་དང་ཁྲོ་བ་སོགས་ཡིད་ཀྱི་འགྱུར་བ་ནི།    ལུས་ངག་ཏུ་མ་ཤར་བའི་ནང་གི་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ།    དེ་ཉིད་སྟོབས་རྒྱས་ནས་བཞིན་འཛུམ་པའམ་ཁྲོ་གཉེར་བསྡུས་པ་སོགས་ཕྱི་ལུས་ངག་ཏུ་ཤར་བ་ནི་ཉམས་ཡིན།    འགྱུར་བ་འཕེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉམས་ཐོན་པ་ཡིན་ཏེ།    སློབ་དཔོན་རཏྣ་ཤྲཱིས།    དགའ་བ་རྒོད་བྲོ་མྱ་ངན་དང་།    །    ཁྲོ་དང་སྤྲོ་དང་དེ་བཞིན་འཇིགས།    །    སྐྱུག་བྲོ་ངོ་མཚར་ཞེས་པ་རྣམས།    །    གནས་བྱེད་འགྱུར་བར་རབ་ཏུ་བསྒྲགས།    །    སྒེག་དང་རྒོད་དང་སྙིང་རྗེ་དང་།    །    དྲག་པོ་དཔའ་བ་འཇིགས་བྱེད་དང་།    །    མི་སྡུག་རྨད་བྱུང་མིང་ཅན་ཞེས།    །    བརྒྱད་རྣམས་གར་གྱི་ཉམས་སུ་བཤད།    །    ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་སྔ་མ་འགྱུར་བ་བརྒྱད་པོ་འཕེལ་བ་ལས་ཕྱི་མ་ཉམས་བརྒྱད་པོ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།    །    སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉམས་ལ་མཚོན་ན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་གཙོར་བཟུང་དགོས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།    ཉམས་ཀྱི་གོ་དོན་དེ་ནི་སྙན་ངག་གི་སྟེང་ནས་མཚོན་ཡོད་པ་ཙམ་མིན་པར།    བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་སྤྱི་ལ་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅིག་རེད་སྙམ་མོ།    ། 
     སྤྱིར་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཟློས་གར་གཞུང་ལས་“ཉམས་”ཀྱི་སྐོར་ལ་ཕྲ་ཞིང་ཞིབ་པར་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད།    ཉམས་ལ་ཕྱིའི་ཤེས་བྱེད་དང་ནང་གི་ཤེས་བྱེད།    རྗེས་སུ་ཤེས་པ་བཅས་ཡོད།    དེ་དག་ནང་བསམ་པའི་འགྱུར་བ་བརྒྱད་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་དགོས།    ཉམས་ཐོན་ཚུལ་ལ་ནང་བསམ་པའི་འགྱུར་བ་བརྒྱད་ཐོན་པ་ནི།    དགའ་བ་ལས་སྒེག་པའི་ཉམས།    དགོད་བྲོ་བ་ལས་བཞད་གད་ཀྱི་ཉམས།    མྱ་ངན་ལས་སྙིང་རྗེའི་ཉམས།    ཁྲོ་བ་ལས་དྲག་ཤུལ་གྱི་ཉམས།    སྤྲོ་བ་ལས་དཔའ་བའི་ཉམས།    འཇིགས་པ་ལས་འཇིགས་རུང་གི་ཉམས།    སྐྱུག་བྲོ་བ་ལས་མི་སྡུག་པའི་ཉམས།    ངོ་མཚར་བ་ལས་རྨད་བྱུང་གི་ཉམས་བྱུང་བ་ཡིན།    རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ་བསྟན་ཞིང་།    མིང་གི་རྣམ་གྲངས་རེ་རེ་བཞིན་བཀོད་ན།    （༡）ཡིད་རྨོངས་པ།   （༢） སྟོབས་ཉམས་པ།   （༣） ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ།   （༤）ཕྲག་དོག་པ།   （༥） ར་རོར་གྱུར་པ།   （༦） ངལ་དུབ་པ། （༧） ལེ་ལོ་བ། （༨） ཡིད་ཕམ་པ།    （༩）སེམས་ཁྲེལ་བ།   （༡༠） ཟང་ཟིང་།   （༡༡） ཕྱིར་དྲན།   （༡༢） ཡིད་ཚིམ་པ།    （༡༣）ངོ་ཚ་བ།   （༡༩） ཁྲོ་ཐུང་བ།    （༡༥）དགའ་བ། （༡༦） སེམས་འཁྲུག་པ།   （༡༧） བླུན་པ།   （༡༨） ཁེངས་པ། （༡༩） རེ་ཐག་ཆད་པ།   （༢༠） སེམས་འཚབ་པ།    （༢༡）གཉིད་དུ་ཡུར་བ།    （༢༢）སྨྱོ་སྤྱོད།   （༢༢）རྨི་ལམ།    （༢༤）སངས་པ།    （༢༥）ཁྲོ་བ།    （༢༦）བརྫུ་བ།    （༢༧）དྲག་ཤུལ།    （༢༨）རང་རློམ།    （༢༩）ན་བ།    （༣༠）གཏུམ་དྲག（༣༡）འཆི་བ།    （༣༢）སྐྲག་པ།    （༣༣）བསམ་བློ་གཏོང་བ་བཅས་སོ།    །  
     ཉམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྙན་གཞུང་མེ་ལོང་མའི་རྩ་ཉམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྙན་མེ་ལོང་མའི་རྩ་བར།   སྒེ་ཅིང་དཔའ་བ་མི་སྡུག་པ། དགོད་ཅིང་དྲག་ཤུལ་འཇིགས་སུ་རུང་། །སྙེང་རྗེ་རྔམས་དང་ཞི་བ་དགུ། འཆི་མེད་མཛོད་ལས་བརྒྱད་དུ་བསྡུས།   ཞེས་དང་། སློབ་དཔོན་ར་བྷ་པས་། སྒེག་པ་དཔའ་བ་མི་སྡུག་པ། དགོད་དང་དྲག་ཤུལ་འཇིགས་སུ་རུང་། སྙིང་རྗེ་རྔམ་དང་ཞི་བ་དང་།   མཉེན་གཤིན་པ་སྟེ་ཉམས་བཅུའོ། །ཞེས་དང་། གཞན། དགོད་པ་ནི་སྒེག་པར་གཏོགས་ལ།   དྲག་ཤུལ་གྱི་ལས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སྙིང་རྗེའོ། རྨད་བྱུང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དཔའ་བ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་འཇིགས་སུ་རུང་བ་སྟེ་ཉམས་བཞིའོ། བཅས་ཉམས་བརྒྱད་དང་དགུ།   བཅུ་དང་བཞི་པ་སོགས་དབྱེ་བའི་བཞེད་ཚུལ་བྱུང་ཡོད་། འདི་དག་ལས་ཉམས་བརྒྱད་དང་དགུར་དབྱེ་བ་གྲགས་ཆེའོ།

གཉིས། བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྲོད་ཀྱི་“ཉམས་”བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ།

སྒྱུ་རྩལ་ཡིན་ན་མཛེས་དཔྱོད་རང་བཞིན་ལྡན་པ་དང་།   སྒྱུ་རྩལ་རིགས་མི་འདྲ་བ་སོ་སོར་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་མཛེས་དཔྱོད་རེ་ཡོད། བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་མཛེས་དཔྱོད་རང་བཞིན་མཚོན་གྱིན་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་“སྒྱུ་རྩལ་”ཞེས་པ་སྒྱུ་རྩལ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་ལ་མི་གོ་ཞིང་།    དེང་དུས་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ལུགས་བཞིན་ཟློས་གར་དང་རི་མོ།    རོལ་མོ།    རྩོམ་རིག གར།    བརྙན་འཕྲིན་ཟློས་གར་སོགས་རིགས་གཙོ་བོ་དག་ལ་གོ་བར་བྱེད།    བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འཕེལ་འགྲོས་ལ་ཕྱིར་བལྟ་བྱས་ན། ས་པཎ་རྗེས་ནས་སྒྱུ་རྩལ་གཞུང་ལུགས་དར་ཁྱབ་བྱུང་འགོ་ཚུགས།    དེ་ནས་བཟུང་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཟློས་གར་ནང་དུ་ཉམས་ཞེས་པ་ཐོག་མར་བཏོན་ཞིང་།    དེར་ངོས་འཛིན་ཟབ་མོ་ལོན་པ་དང་བསྟུན་ནས་སྒྱུ་རྩལ་སྤྱི་ལ་ཁྱབ་པའི་ལག་རྗེས་རྙེད་ཐུབ།    གཤམ་དུ་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིགས་གཙོ་གྲས་སྙན་ངག་དང་ཟློས་གར།    གར།    རོལ་མོ།    རི་མོ་བཅས་ཀྱི་ཉམས་བཤད་པར་བྱའོ།    །
        ༡.སྙན་ངག་གི་ཉམས་བཤད་པ།
       སྙན་ངག་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཆོག་ཅེས་མིའི་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ལས་མངོན་པར་གསལ་ཞིང་།    ཆེས་ཐོག་མར་དར་བའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན།    སྙན་ངག་ལ་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་དང་དོག་འཇུག་གཉིས་སུ་དབྱེ་རྒྱུ་ཡོད་པ་ལས།    ཡངས་འཇུག་ལྟར་ན་དེང་དུས་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཤིང་།    དོག་འཇུག་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྩོམ་ལུས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་གོ།    བོད་རྒྱལ་པུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ལ་《འ་བ་ཉི་ཉེ་བས་ཉིད་》ཅེས་པའི་སྙན་ངག་ཐོག་མ་བྱུང་ཞིང་།    སྙན་ངག་བརྩམས་ཆོས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་མཚོན་པའི་མགུར་གླུའི་སྒྲིག་གཞིའི་ཐད་དེའི་འདྲའི་ཚགས་དམ་པོ་མེད་པ་དང་།    དཔེ་ཡང་མིའི་རྒྱུན་ལྡན་འཚོ་བའི་བྱ་དངོས་འབའ་ཞིག་ཡིན་ནོ།    །    ཕྱིས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་ལྟ་བའི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ནས་རིམ་གྱིས་ཆ་ཡ་དང་ཚིག་རྐང་སོགས་བཀོད་སྒྲིག་ཆ་སྙོམས་སུ་འཕེལ་བས་ཚིགས་བཅད་སྙན་ངག་བྱུང་ངོ་།    །    མི་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱས་པ་དང་བསྟུན།    སྙན་གཞུང་《མེ་ལོང་མ་》ནི་སྙན་ངག་གི་གཞུང་ཁོ་ན་ཙམ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ན་སྤྱིར་དེང་དུས་ཀྱི་གོ་བ་དང་ཅུང་མི་འཚམས་ཤིང་།    རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གཞུང་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པར་སྙམ།    《མེ་ལོང་མ་》ལས་ཉམས་ཀྱི་སྐོར་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ཡོད་སྟབས།    བོད་ཀྱི་ཉམས་ཀྱི་གོ་བ་ངོས་འཛིན་ཐོག་མའང་འདི་ནས་བྱུང་།    དེ་ཡང་ཚིག་རྒྱན་ཤེས་ན་སྙན་ངག་ལ་མི་རྨོངས་ཞེས་པ་ལྟར་ཚིག་རྒྱན་ལས་ཉམས་ཀྱི་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད་དེ།    《མཁས་འཇུག་》ལས།    རང་བཞིན་ཡོན་ཏན་ལས་རྣམས་ལ།    །ངོ་བོ་བསྟོད་སྨད་བརྗོད་པའི་ཚུལ།    །    དྲང་པོ་ཟུར་མིག་ཚིག་དང་དོན།    །    དངོས་ཤུགས་དཔེ་ཡི་སྒོ་ནས་དེ།    །    སྒྲོ་བཏགས་ནས་ནི་ཚིག་གི་རྒྱན།    །    ཉམས་དགུའི་རོ་དང་སྦྱར་ཏེ་སྤེལ།    །    ཞེས་གསུངས།    《མེ་ལོང་མ་》ལས་ཉམས་ཞེས་པ་སྙན་ངག་སྤྱི་ལ་མཁོ་བར་གསུངས་ཡོད་པར་མ་ཟད།    དོན་རྒྱན་གྱི་ནང་གསེས་སུའང་བཞག་འདུག སྙན་ངག་གི་རྒྱན་དང་ཉམས་བར་ལ་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་དེ།    རྗོད་བྱེད་ཚིག་དོན་གྱི་ཉམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཚིག་སྦྱོར་སྙན་ཞིང་མཛེས་པར་བྱས་པ་ལ་སྙན་ངག་གི་རྒྱན་ཞེས་བསྟན།    གཞན་ཡང་རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ་ལགས་ཀྱིས་རྩོམ་ལུས་རིགས་བདུན་དུ་དབྱེ་སྲོལ་ལྟར་ན།    རྣམ་ཐར་སོགས་དྲུག་པོ་སྙན་ངག་དང་བསྡུར་ན་ཉམས་འགྱུར་དེ་འདྲའི་ཤུགས་དྲག་པོ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་ལས་མངོན་མེད་པར་སྣང་།    གཞན་རྩོམ་ལུས་དྲུག་པོ་ལ་ཉམས་འགྱུར་ལྡན་དགོས་པ་སྨོས་མ་དགོས་སོ།    ། 
     ༢.ཟློས་གར་གྱི་ཉམས་བཤད་པ།
     གོང་གི་ཉམས་ཀྱི་ས་བོན་ཐོག་མ་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཟློས་གར་ལས་རྙེད་ཐུབ་པ་བྱུང་། གནའ་དུས་སུ་བྱུང་བའི་ཟློས་གར་ནི་རོལ་མོ་དང་གར།    སྙན་ངག་གསུམ་གའི་སྤྱི་འདུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུར་གྲུབ་ཡོད།    ཟློས་གར་ལ་མཚོན་ན་སྤྱི་འདུས་རང་བཞིན་གྱི་གར་སྟེགས་སྟེང་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་ཡིན་པས།    གར་སྟེགས་སྟེང་དུ་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་སྐབས་རོལ་མོའི་རམ་འདེགས་འོག་འཁྲབ་དགོས་ཤིང་།    སྐད་ཆའི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བསམ་བློ་ཡང་མཚོན་དགོས།    བོད་དུ་ས་སྐྱའི་དུས་སྐབས་སུ་ཟློས་གར་ཐོག་མར་དར་བ་དང་།    ཤོང་ལོ་ཙཱ་བ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ལཀྵྨི་ཀ་ར་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་《ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་》དང་།    བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཡར་ལུངས་པ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་དང་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་ཀཱིརྟི་ཙནྡྲ་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་《འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་》གཉིས་ཡོད།    དུས་ཕྱིས་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་《བྱ་ལེན་མའི་ཟློས་གར་》བསྒྱུར་བ་རེད། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཞི་པའམ་ལྔ་པའི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་བྷ་ར་ཏས་བརྩམས་པའི《ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་》ལས།    ཉམས་དང་བྲལ་ན་ཟློས་གར་ལ་དོན་སྙིང་ཅིའང་ཡོད་པ་མིན།    ཉམས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིའི་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་དང་ནང་གི་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན།    རྗེས་སུ་ཤེས་བྱེད་པ་སོགས་ལས་ཐོན་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས།    དེ་ལ་ནང་བསམ་པའི་འགྱུར་བ་བརྒྱད་དང་།    རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སོ་གསུམ་ཡོད་ཅེས་བསྟན།    ཉམས་བརྒྱད་རེ་རེའང་ཕྱིའི་ཤེས་བྱེད་དང་ནང་གི་ཤེས་བྱེད།    རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སོགས་ཕྲ་ཞིང་ཞིབ་པར་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད་སྟབས།    གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཟློས་གར་གྱི་གཞུང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།    བོད་དུ་ཟློས་གར་གཞུང་གི་ཕྱི་མོ་འགྱུར་མེད་པ་དང་།    《ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་》སོགས་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཟློས་གར་བརྩམས་ཆོས་སོགས་བོད་དུ་འགྱུར་བ་ནས་བཟུང་།    བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ཅི་ཐབས་བྱས་ཡོད་ཕྱིར།    ཆོས་ཀྱི་དགོངས་པ་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་ནུས་གཙོར་བཏོན་པའི་བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་ཆེན་མོ་བརྒྱད་སོགས་བྱུང་།    བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་འཁྲབ་གཞུང་དང་ཕྱི་གླིང་གི་ཟློས་གར་བསྡུར་ན།    ཕྱི་གླིང་གི་ཟློས་གར་གྱིས་མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འཚོ་བའི་འགལ་འབྲེལ་བརྗོད་པ་དང་།    མི་སྣའི་རང་གཤིས་གར་སྟེགས་སྟེང་དུ་མཚོན་པ་ཤས་ཆེ།    རང་རེའི་ཟློས་གར་ཁྲོད་དུ་དེ་འདྲའི་བྱེད་ནུས་དང་ཁ་བྲལ་བའི་ཚུལ་ཡང་གདའ།    ཡང་བསམ་བློ་ཞིབ་མོར་བཏང་ན།    བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་ཆེན་མོ་བརྒྱད་སོགས་ནི་རྣམ་ཐར་བརྒྱད་ལ་བཟོ་བཅོས་ཕྲན་ཙམ་བྱས་པ་ལས།    ཟློས་གར་གཞུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་མེད་པར་སྣང་།
     ༣.གར་གྱི་ཉམས་བཤད་པ།
     གར་གྱི་ཉམས་དགུ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་གར་དང་ཟློས་གར་གཉིས་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ།    ཟློས་གར་ལ་རྩ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་བཞི་སྟེ་གར་མཁན་དང་།    འཁྲབ་གཞུང་།    འཁྲབ་ར་བཅས་ཚང་དགོས་མོད།    གར་ནི་མཚོན་བྱེད་རང་བཞིན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་སྟེ།    དེའི་མི་ལུས་ཀྱི་སྟངས་སྟབས་དང་རྣམ་འགྱུར།    ལག་བརྡ་སོགས་ཀྱིས་གར་མཁན་གྱི་མཛེས་དཔྱོད་མྱོང་ཚོར་མཚོན་དགོས།    དེ་གཉིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཡིན་ནའང་མང་པོ་ཞིག་གིས་གཅིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་མཆིས།    གར་ནི་སྟངས་སྟབས་ཀྱི་ཉམས་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་མཚོན་པ་ཞིག་ཡིན་པས།    སྟངས་སྟབས་མེད་ན་གར་མེད་ཅེས་པའི་གསུང་སྒྲོས་ཀྱང་ཡོད།    གར་གྱི་སྟངས་སྟབས་ཀྱིས་རྣམ་འགྱུར་བྱང་ཆུབ་པར་ངེས་ན།    ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་གི་གར་སྣ་ཚོགས་འཁྲབ་ཐུབ་པར་མ་ཟད།    གར་གྱི་ཉམས་དག་ཀྱང་མཚོན་ནུས་ཏེ།    ཞི་བའི་གར་འཁྲབ་ན་ཞི་བའི་ཉམས་དང་ལྡན་པ་དང་།    རྒྱས་པའི་གར་འཁྲབ་ན་སྒེག་ཅིང་དཔའ་བའི་ཉམས་དང་ལྡན་པ།    དབང་གི་གར་འཁྲབ་ན་ཆགས་ཤིང་མཛེས་པའི་ཉམས་དང་ལྡན་པ།    དྲག་པོའི་གར་འཁྲབ་ན་རྩུབ་ཅིང་ཁྲོ་བའི་ཉམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན།    གར་འཁྲབ་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱན་གོས་འཛོམས་པ་དང་རོལ་དབྱངས་ཀྱི་གདངས་ཚིག་གསལ་ན་ཉམས་ཐོན་པར་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ལྡན།    གར་མཁན་གྱི་ཉམས་འདོན་སྟངས་ལ་སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་གོ་མིས།    ལུས་ཀྱི་སྟོད་ལ་སེང་ཆགས་དང་།    །རྐེད་པ་ལ་ནི་འཁྲིལ་ཆགས་དང་།    །    ཚིགས་བཞི་ལ་ནི་འཕྲུལ་ཆགས་དང་།    བཞག་ཤ་ལ་ནི་ལྷོད་ཆགས་དང་།    །ཤ་འགྱུར་ལ་ནི་མེར་ཆགས་དང་།    །རྣམ་འགྱུར་ལ་ནི་འགྱིང་ཆགས་དང་།    །སྤྱོད་པ་ལ་ནི་དལ་ཆགས་དང་།    །སྒྱིད་པ་ལ་ནི་ལྡེམ་ཆགས་དང་།    །རྐང་མགོ་ལ་ནི་བདེ་ཆགས་དང་།    །ཀུན་ཏུ་དཔའ་ཞིང་བརྗིད་ཆགས་པའོ།    །ཞེས་གསུངས།    དེ་ཡང་གར་འཁྲབ་སྐབས་ཉམས་དགུ་གང་རུང་དང་སྦྱར་ན་ཤིན་ཏུ་ལེགས་ཏེ།    དཔེར་ན།    ཆོས་རྒྱལ་དྲི་མེད་ཀུན་ལྡན་གྱིས་ནོར་དང་ཆུང་མ།    སྤྱན་སོགས་གཞན་ལ་སྦྱིན་པ་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་ན་ཆོས་ཀྱི་དཔའ་བའི་ཉམས་ཐོན་ཞིང་།    ཡིད་འཕྲོག་མས་ཆོས་རྒྱལ་ནོར་བཟང་མཐོང་དུས་ཡིད་ལ་དགའ་བ་འཕེལ་བའི་རྣམ་འགྱུར་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་ནས་སྒེག་པའི་ཉམས་མཚོན་པ་ལྟ་བུ།    གར་གྱི་ཉམས་སྐོར་གྱི་སྐྱོན་སེལ་ལ་སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་གོ་མིས། འཇིགས་ཤིང་རྔམས་པའི་གར་རྣམས་ལ།    །ཧ་ཅང་གསོར་ན་སྐྱོན་ཡིན་ནོ།    །འགྱིང་ཞིང་སྙེམས་པའི་གར་རྣམས་ལ།    །ཧ་ཅང་བཅོས་ཆུང་སྐྱོན་ཡིན་ནོ།    །འཁྱུག་ཅིང་བདེ་བའི་གར་རྣམས་ལ།    །ཧ་ཅང་ཏབ་ཏོབ་སྐྱོན་ཡིན་ནོ།    །དལ་ཞིང་ལྷོད་པའི་གར་རྣམས་ལ།    །ཧ་ཅང་སྒྱིད་ལུག་སྐྱོན་ཡིན་ནོ།    །སྒེག་ཅིང་ཆགས་པའི་གར་རྣམས་ལ།    །ཧ་ཅང་སྐྱུར་ན་སྐྱོརྣ་ཡིན་ནོ།    ། ཞེས་གསུངས།
     གར་ལ་རིགས་མང་ཡང་གཙོ་བོར་འཆམ་གྱི་རིགས་སུ་གྱུར་བའི་གར་དང་།    ཨ་ལྕེ་ལྷ་མོའི་རིགས་སུ་གྱུར་བའི་གར།    རས་པའི་རིགས་སུ་གྱུར་བའི་གར།    སྒོར་གཞས་ཀྱི་རིགས་སུ་གྱུར་བའི་གར།    ཤོན་གྱི་རིགས་སུ་གྱུར་བའི་གར།    སྒོར་བྲོའི་རིགས་སུ་གྱུར་བའི་གར་སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་ངོ་།    །སྒྱུ་རྩལ་མཐའ་དག་ཕྱི་ཚུལ་དང་ནང་དོན་གྱི་མཛེས་པ་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་ཡོད་པ་བཞིན།    གར་གྱི་སྟངས་སྟབས་སྟེང་ནས་ནང་དོན་གྱི་མཛེས་པ་མངོན་པ་དང་།    ནང་དོན་གྱི་མཛེས་པ་གར་གྱི་སྟངས་སྟབས་ཀྱི་ལམ་ནས་མཛེས་ཚོར་སྦྱིན་པར་བྱེད།
     ༩.རོལ་མོའི་ཉམས་བཤད་པ།    《རོལ་མོའི་བསྟན་བཅོས་》ལས།    གང་ན་ཐོད་དང་སྐྲ་གསར་དང་།    །གར་དང་རོལ་མོའི་སྒྲ་ཡོད་པ།    །དེ་ན་མྱ་ངན་ཡོད་མིན་པས།    །དེ་ན་རོལ་མོ་བསྔགས་པ་ཡིན།    ①ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར།    རོལ་མོ་ནི་མིའི་འཚོ་བ་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན་པས།    མཛེས་དཔྱོད་མྱོང་ཚོར་ཟམ་མི་ཆད་པ་ཞིག་སྦྱིན་ནོ།    །རོལ་མོ་ནི་མཉན་བའི་ཉམས་འགྱུར་གྱི་ཕྱུག་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས།    རོལ་མོ་ལའང་ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་མཚོན་པའི་ཉམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གྲུབ་པ་གདོན་མི་ཟ།    བོད་ཀྱི་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཞི་དྲག་གི་ཆོ་གའི་དབང་གིས་རོལ་མོ་ལ་ཡང་ཞི་རོལ་དང་དྲག་རོལ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྲོལ་བྱུང་།    རྒྱ་གླིང་དང་སིལ་སྙན།    དྲིལ་བུ་སོགས་ནི་ཞི་རོལ་དང་།    སྦུག་དང་རྐང་གླིང་།    དུང་ཆེན་སོགས་ནི་དྲག་རོལ་ཏུ་གཏོགས།    རོལ་མོ་མཐའ་དག་འབུད་བརྡུང་དཀྲོལ་གསུམ་ལ་མི་འདུས་པ་མེད་པར་གསུངས།    བརྡུང་བའི་གྲས་སུ་གཏོགས་པའི་རྔ་ལ་མཚོན་ན།    རྔ་བརྡུང་དུས་ཉམས་ཀྱི་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱས་ཡོད་དེ།    སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་གོ་མིས།    ཞི་བའི་རྔ་བརྡུང་བྱེད་པ་ན།    །དེ་ཡི་ཉམས་དང་ལྡན་པར་བྱ།    །རྔ་ཐབས་དལ་ལ་ལྷོད་པར་བརྡུང་།    །    རྒྱས་པའི་རྔ་བརྡུང་བྱེད་པ་ན།    །སྒེག་ཅིང་དཔའ་བོའི་ཉམས་ཀྱིས་བྱ།    །རྔ་ཐབས་གསལ་ལ་འཁྲོལ་པར་བརྡུང་།    །དབང་གི་རྔ་རྡུང་བྱེད་པ་ན།    །ཆགས་ཤིང་མཛེས་པའི་ཉམས་ཀྱིས་བྱ།    །རྔ་ཐབས་སྙན་ལ་འཇེབས་པར་བརྡུང་།    །དྲག་པོའི་རྔ་རྡུང་བྱེད་པ་ན།    །རྩུབ་ཅིང་ཁྲོ་བའི་ཉམས་ཀྱིས་བྱ།    །རྔ་ཐབས་དྲག་ལ་མྱུར་བར་བརྡུང་།    །དྲག་བརྡུང་རྒྱུན་ཆགས་བྱེད་པ་ན།    །    གནམ་ལྕགས་ལྟར་ཡང་དབབ་པར་བྱ།    །ཞེས་གསུངས།    སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ངོས་ནས་རོལ་མོ་ལ་གནས་སྐབས་དང་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་པ་རྒྱ་ཆེན་ཡོད་དེ།    སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་གོ་མིས་མཛད་པའི་དབྱངས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བློ་གསལ་མགུལ་རྒྱན་ལས།    ཉམས་ལྡན་ངག་གི་རིག་བྱེད་ཀྱི།    །འཕགས་པ་མཆོད་དང་སེམས་ཅན་དོན།    །བྱེད་དང་དངོས་གྲུབ་རྣམ་གཉིས་རྒྱུ།    །ཞེས་གསུངས།    ཡང་གང་ཟག་ཕལ་པ་དང་རྣམ་འབྱོར་བའི་གོ་རྟོགས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་པས།    རོལ་མོ་ཞེས་པ་རྣམ་འབྱོར་བས་སྣང་བ་སེམས་ཀྱི་རོལ་མོ་ཡིན་ལ་གང་ཟག་ཕལ་པ་རྣམས་ནི་སེམས་སྣང་བས་རོལ་མོར་འགྱུར་རོ།    །དེང་དུས་རོལ་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་ཡར་ངོའི་ཟླ་བཞིན་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཡོད་ལ།    རོལ་ཆ་དང་སྒྲའི་འགྱུར་ཁུགས་སོགས་གང་ཅི་ཐད་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ནས་མིའི་དགའ་སྐྱོ་ཆགས་སྡང་གི་འཚོ་བ་མཚོན་བཞིན་ཡོད།    དེ་ཡང་ས་པཎ་གྱིས།    འགའ་ཞིག་འགའ་ལ་མི་མཛེས་ཤིང་།    ། ལ་ལ་གཞན་ལ་མཛེས་མ་ཡིན།    །མཁས་རྨོངས་སྐྱེས་པ་བུད་མེད་སོགས།    །ཀུན་ལ་མཛེས་པ་རོལ་མོ་ཡིན།    །ཞེས་པ་ལྟར།    རོལ་མོ་ནི་མི་རིགས་རང་བཞིན་དང་གྲལ་རིམ་རང་བཞིན་གྱིས་བཀག་རྒྱ་མི་ཐེབས་པར།    འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་མཚོན་ཐབས་ཤིག་ཡིན་ནོ།    །
     ༥.རི་མོའི་ཉམས་བཤད་པ།
     བོད་དུ་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་བྱུང་བ་སྔ་ཞིང་།    བོད་ཀྱི་རི་མོའི་ལུགས་ཆེན་བཞིའི་གཙོ་བོ་བྱིའུ་སྒང་ལུགས་ལ་མཚོན་ན།    བོད་ཀྱི་རི་མོའི་ལུགས་ཐོག་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་མ་ཟད།    བོད་རང་ས་རང་ཡུལ་གྱི་རི་མོའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་མོ་ཐེབས་ཡོད་དེ།    “ལུགས་འདི་ནི་ཞང་ཞུང་བོན་ལས་བྱུང་བའི་བོད་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུགས་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།    བོན་ལུགས་ཀྱི་རི་མོ་ཧ་ཅང་རྙིང་པ་རྣམས་ལ་བལྟས་ན་ཁོང་གི་འབྲི་སྟངས་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་འདུག་གོ”②ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ།    །བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རིང་ལ་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་གྱི་དགོས་དབང་གིས་རྒྱ་གར་དང་བལ་པོ་སོགས་ཀྱི་རི་མོའི་འབྲི་ལུགས་ནང་འདྲེན་བྱས་པ་དང་།    རི་མོའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཉམས་ཀྱང་རྒྱ་གར་སོགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཕོག་པ་དང་ཆབས་ཅིག་གོ་བ་དེ་འདྲ་ཆགས་ཐུབ་པ་བྱུང་།    བོད་ཀྱི་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་ཡང་ཆོས་ལུགས་དང་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་ཡོད་ཕྱིར།    རི་མོས་ཕྱི་ཚུལ་མཛེས་པ་ཁོ་ནར་སྟོན་པ་མིན་པར།    མིའི་ནང་སེམས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ཁམས་སྒྱུ་རྩལ་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞེས་སྨྲ་མཆོག ཐང་ག་དང་འཇིམ་སྐུ་སོགས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དགོས་པ་ཁྱད་པར་བ་དང་ཕན་ཡོན་ཁྱད་པར་བ་ལྡན་པ་ཡིན།    དེ་ཡང་ལྷ་སྐུ་བཞེངས་དུས་ཤ་ཚུགས་དང་གདོང་དབྱིབས།    སྤྱན།    ཞལ་དང་རྒྱན་སོགས་ལས་ཉམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མངོན་འདུག དཔེར་ན།    ཞལ་གྱི་ཉམས་སྟོན་པ་ལ།    ཞི་བའི་རིགས་ཀྱི་ལྷ་སྐུ་ལ་ཞལ་འཛུམ་པའི་ཉམས་ཐོན་པ་དང་།    མགུར་དང་དབྱངས་གྱེར་བའམ་བཞད་གད་བྱེད་པའི་རིགས་ལ་ཞལ་གང་བུ་ཕྱེ་བ་བཞད་པའི་ཉམས།    ལྷ་མོ་སོགས་ལ་ལུས་ཕྲ་མ་མཛེས་པའི་མཚན་མ་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཞལ་གྱི་མཛེས་པ་མངོན་པའི་མཛེས་པའི་ཉམས།    ཁྲོ་བོ་དང་སྲིན་པོ་སོགས་དྲག་ཤུལ་ཅན་རྣམས་ཞལ་ཆེར་གདངས་པ་དང་ལྗགས་འདྲིལ་བ།    མཆེ་བ་གཙིགས་པ།    ཨག་ཚོམ་འབར་བ་བཅས་ཀྱི་ཉམས་ཐོན།    གཞན་སྐྱུར་བོ་འཐུང་བ་ལས་ཐོན་པའི་ཉམས་དང་།    དྲང་སྲོང་དང་ནི་དཀའ་ཐུབ་ཅན།    །    རིད་ཅིང་རྒས་པའི་ཉམས་སོགས་ལྡན།    ལྷ་སྐུའི་རི་མོ་ལས་གར་གྱི་སྟངས་སྟབས་སྣ་ཚོགས་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་གར་གྱི་ཉམས་དགུ་དང་ལྡན་པར་བཤད།    རི་མོ་ལ་གཞུང་ལས་བསྟན་པའི་གཞི་རྩའི་སྟངས་སྟབས་ལྔ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་།    རྒྱ་ཆེར་རོལ་བའི་མདོ་ལས་བསྟན་པའི་བུད་མེད་སྐྱེས་པ་ལ་ཆགས་པའི་སྒྱུའམ་སྟངས་སྟབས་དང་ལུས་ཀྱི་ཉམས་འགྱུར་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་སུ་གསུངས།    ཞི་བ་རྣམས་ལ་ཞི་བའི་སྐུ།    །    བཞད་དང་ཏིང་འཛིན་སྙིང་རྗེ་དང་།    །སྒེག་ཅིང་ཆགས་ལྡན་འཛུམ་པའི་ཞལ།    །མཉེན་ལྕུག་འཁྲིལ་ལྡེམ་གཞོན་ཚུལ་ཅན།    །    ཞི་མ་ཁྲོ་ནི་དཔའ་བོའི་ཉམས།    །ཐད་ཀར་གཟིགས་དང་ཐུར་དུ་གཟིགས།    །ཞལ་བགྲད་མཆེ་གཙིགས་ཨག་ཚོམ་བསྡམས།    །    སྡང་མིག་གཡོ་ཞིང་ཟུར་མིག་ཅན།    །ཞེ་སྡང་གཏུམ་ཞིང་རྔམ་པ་ཡིས།    །ཡིད་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་འཇིགས་པའི།    །དྲག་ཤུལ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐུ།    །ཞེས་པ་བཞིན་དུ།    ལྷ་སྐུ་བཞེངས་དུས་ཉམས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པ་དང་།    ཉམས་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱིས་སྦྱར་བ་གནད་ཀྱི་དམ་པའོ། །

མཆན་འགྲེལ།

①《ས་སྐྱ་པའི་གསུང་རབ་པོད་དྲུག་པ་ཟློས་གར་དང་མཁས་འཇུག》ཤོག་ངོས་དང་པོའི་ནང་གསལ།   

②གྲ་ཕྱི་འགྱུར་མེད་རབ་རྒྱས་ཀྱི་《བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རི་མོའི་སྐོར་བརྗོད་པའི་ངོ་མཚར་གཏམ་ཕྲེང་》ཤོག་ངོས་༤༤ན་གསལ།    ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།